Iluminacja zewnętrzna wydobywa dekoracyjny, nocny obraz obiektów. Różne sposoby oświetlenia sztucznego umożliwiają osiągnięcie rozmaitych efektów. Oświetlenie płaszczyznowe pozwala na wydobycie konturu całego obiektu architektonicznego w kontekście najbliższego otoczenia - osadza go niejako w przestrzeni urbanistycznej. Oświetlenie punktowo-dekoracyjne umożliwia projektowanie "nocnego wizerunku" budynku.

Projekt iluminacji obiektu architektonicznego powinien przede wszystkim uwzględnić jego formę - układ bryły, tektonikę elewacji, jej fakturę i kolor, ale również funkcję budynku .Koncepcja oświetlenia płaszczyznowego wiąże się z koniecznością odsunięcia oprawy, służącej do wydobycia danej płaszczyzny oświetlanego obiektu. Oprawy mogą być umieszczane na sąsiednim budynku lub słupie oświetleniowym - w zależności od położenia i sąsiedztwa obiektu iluminowanego. W przypadku oświetlenia punktowo-dekoracyjnego należy skupić się na fragmencie oświetlanej bryły. Oprawy powinny być usytuowane bezpośrednio przy elemencie, który chcemy podkreślić. Dopiero połączenie tych dwu metod daje właściwy rezultat. Poprzestanie na oświetleniu płaszczyznowym wystarcza, gdy obiekt oglądany jest z większej odległości - bardzo dobrze umiejscawia go na przykład w miejskiej panoramie czy wydobywa z przestrzeni przyległej do ciągu komunikacyjnego. Oświetlenie punktowo-dekoracyjne o wiele bardziej ingeruje w istniejący projekt. Może zmienić wyraz przestrzenny, inaczej rozłożyć akcenty kompozycji, udramatyzować wygląd budowli. Źródło światła umieszczone blisko płaszczyzny elementu-detalu tworzy jasne plamy w swoim sąsiedztwie. Tektonika elewacji generuje układ ostrych cieni, co może niekorzystnie wpłynąć na odbiór oświetlanego obiektu. W przypadku zastosowania obu metod, dzięki oświetleniu płaszczyznowemu uzyskujemy efekt tła świetlnego, który - uzupełniony wydobytymi punktami formalnie ważnymi - ukazuje pełny obraz oświetlanej budowli.

Niezależnie od rozmieszczenia opraw składających się na iluminację, bardzo istotny jest rodzaj emitowanego przez nie światła. Należy przez to rozumieć moc oprawy, sposób emitowania przez nią strumienia świetlnego (na przykład wąski, szeroki, asymetryczny, symetryczny) i kolor emitowanego światła. Konstrukcja każdej z opraw oświetleniowych, oprócz walorów estetycznych, determinuje sposób jej świecenia. Kształt odbłyśnika powoduje, że światło świeci równomiernie na wszystkie strony (odbłyśnik symetryczny) lub jest ukierunkowane na jedną z nich (odbłyśnik asymetryczny). Rodzaj zamontowanego w oprawie źródła światła nie tylko określa intensywność natężenia oświetlenia - mierzoną ilością luksów, ale także determinuje kolor światła. Ważny jest także kształt opraw, które stosujemy. Częstym błędem przy oświetlaniu płaszczyznowym jest stosowanie ustawionych szeregowo opraw o okrągłym asymetrycznym odbłyśniku. Otrzymujemy wówczas efekt świetlnej koronki. Aby uzyskać oświetlenie płaszczyznowe, lepiej zastosować oprawy pasmowe (na przykład świetlówkowe o asymetrycznym odbłyśniku ). Niestety, często zdarza się, że wymarzone przez nas efekty wizualne ograniczone są przez fundusze przeznaczone na realizację. Jeśli tych funduszy jest mało to czy oświetlać? Tak, bo nawet uwypuklony światłem fragment budowli może zainteresować, przyciągnąć uwagę, zapisać się w pamięci jako znak - drogowskaz nocnego obrazu miasta.

Proces powstania realizacji iluminacji obiektów przebiega od architektonicznego projektu koncepcyjnego, ustalającego zasady rozmieszczenia naświetlaczy i określającego za pomocą wizualizacji komputerowej efekt pożądany, poprzez próby na obiekcie precyzujące miejsca montażu reflektorów, do projektu elektrycznego określającego ich moce, charakterystyki świetlne, a także sposób prowadzenia instalacji. Wyobrażenia architekta korygują często istniejące ograniczenia terenu, możliwości techniczne instalacji elektrycznej, powierzchnia do zamontowania reflektorów na obiekcie. Jednak dzięki ścisłej współpracy z firmą realizującą iluminację można wszystkie niedogodności rozwiązać.

Czy oświetlać? Tak. Jak oświetlać? Zależy to od efektu, który chcemy osiągnąć, czy ma to być iluminacja obiektu pozostająca w zgodzie z jego dziennym wizerunkiem, czy scenografia świetlna kształtująca nocny wizerunek. Dzięki inwencji architekta osiągnąć można znacznie więcej. Stworzenie wyraźnej gry światła i cienia, zastosowanie światła w różnych kolorach zmieniających rzeczywiste barwy materiałów może przyczynić się do nowego - "wieczorowego wizerunek budynku".

Opracowano na podstawie
tekstu Grażyny Czora
zamieszczonego w wydawnictwie
"Architektura-murator"